Macrofotografie
door Mario Suykerbuyk

1. Inleiding
2. Materiaal
3. Camera-instellingen
4. Techniek

5. Nabewerkingen


1. Inleiding

Naar aanleiding van de macro foto van De Wesp heb ik voor ge?nteresseerden een handleiding geschreven welke stappen ik volg om te komen tot dergelijke (extreme) macro foto's. Ik schiet overigens pas sinds juni 2003 met een DSLR en sinds een maand of vier pas actief macro's dus je hebt geen jarenlange ervaring nodig om tot goede resultaten te komen. Belangrijkste tip geef ik alvast weg: een vaste hand !

2. Materiaal

Voorzetlenzen
De goedkoopste en eenvoudigste oplossing voor het maken van macro's zijn zogehete voorzetlenzen. Deze zijn er in diverse dioptrie?n (vergrotingsfactor) en diameters en schroef je net als een filter op je lens. Nadeel is dat je dus per lens vaak een setje van deze voorzetlenzen nodig hebt. Een voorzetlens kost ca. 15,- (bijvoorbeeld De Hoya Closeup serie) en vaak gebruik je een aantal van deze lenzen (+1, +2, +4 en de +10). De voorzetlenzen zijn dan ook een goede manier om te bepalen of macro-fotografie iets voor je is voordat je een kapitaal uit gaat geven aan specifiek macrolenzen. Een groot nadeel van de voorzetlenzen is dat ook de 'foutjes' in de gebruikte lens groter worden. Ga je je hier aan storen dan zal je de stap moeten maken naar de macrolenzen.

Macrolenzen
Wil je voor het 'echte' macro werk gaan dan zal je moeten kiezen voor een specifieke macrolens. Met deze lenzen kan je echt 1 op 1 of nog groter fotograferen. Daarnaast zijn macrolenzen specifiek voor dit doel gemaakt waardoor ze vaak scherper zijn dan normale lenzen met name in het gebied tussen de 25-50 cm afstand tot het object. Macrolenzen zijn er in verschillende merken, versies, kwaliteiten etc. Aangezien de huidige digitale spiegelreflex camera's meestal een 1.5x of 1.6x verlengingsfactor hebben is een 90 of 105 mm in de meeste gevallen al voldoende. Let op dat er ook 50mm macro lenzen zijn. Deze raad ik niet aan als je bewegende objecten wilt gaan fotograferen aangezien je zo dicht op je objecten moet komen dat ze al weg zijn voordat je ze scherp hebt gesteld. Je kan eventueel ook nog kiezen voor 180mm lenzen. Hiermee kan je (nog) verder van je objecten afstaan. Let er wel op dat deze zwaar zijn en dat je bij macro's schieten je camera relatief lang stil moet houden. Ik zelf heb gekozen voor de Sigma 105 mm EX f/2.8 lens, maar ook een Tamron AF SP 90 f/2.8 is een uitstekende keuze. Deze lenzen kosten nieuw op dit moment rond de 300,- a 400,- en zijn tweedehands ook steeds beter verkrijgbaar.

Flitsers
Bij macro-fotografie komen twee belangrijke zaken om de hoek kijken: licht en scherptediepte. Doordat je dicht op het object zit en gaat vergroten heb je een hoog diafragma nodig om nog een goede scherptediepte over te houden. De meeste macro's schiet ik op f/16 of hoger en dan nog heb je maar enkele millimeters scherp. Het gebruik van een ringflitser of meerdere losse flitsers is dus al snel noodzakelijk om nog uit de hand te kunnen fotograferen. Je kunt kiezen uit een traditionele E-TTL flitser of een speciale macro-ringflitser. Ik heb voor de laatste gekozen aangezien je het object gelijkmatiger inflitst. Ik heb voor de Suntax RF18AF gekozen daar deze betaalbaar (179,-) is en prima resultaten oplevert.

Tussenringen
Tussenringen worden tussen de lens en de body geplaatst en zorgen ervoor dat je dichter op je object kan komen en dus ook dichterbij scherp kan stellen. Hierdoor kan je nog extremere macro's maken. Tussenringen zijn te combineren met meerdere tussenringen en of converters. Het voordeel van tussenringen is dat de optische kwaliteit van de lens niet wordt be?nvloed. Het nadeel is dat je je object dichter moet benaderen. Tussenringen zijn er van diverse merken. De setjes van Kenko en Soligor (12,20 en 36mm) kosten rond de 125,- en zijn prima van kwaliteit.

Mijn uitrusting ziet er dus als volgt uit:
- Canon 10D Dslr
- Sigma 105 mm EX F/2.8
- Suntax RF18AF ringflitser
- Sigma 1.4x EX converter
- Soligor tussenringen 12, 20 en 36 mm

Lens, flitser en tussenringen heb je dus nieuw voor ca. 600,-. Tweedehands moet je voor 350,-/400,- klaar zijn.

3. Camera-instellingen

Eigenlijk is dit voor de meeste macro's hetzelfde. Ik gebruik altijd de manuele 'M' stand op de camera. Op een zonnige dag is ISO100/200 voldoende en bij bewolkt weer maximaal ISO400. Hogere ISO's raad ik af doordat je objecten vergroot valt de aanwezige ruis op de foto ook beter op. Bij macro foto's draait het om de scherpte. Tools als neatimage zijn niet echt geschikt om nog een nabewerking te doen, omdat je daarmee de scherpte van de macro min of meer om zeep helpt.

Ik schiet al mijn macro's met de hand en nooit met statief. Ik zet de lens altijd op manuel focus en beweeg de camera vooruit en achteruit om scherp te stellen (draai dus niet meer aan de lens zelf als je dicht bij het object bent).

Ik schiet altijd op 1/100s sluitertijd om bewegingsonscherpte te voorkomen. Diafragma varieer ik tussen de f/16 - f/25 afhankelijk van object en achtergrond. Wat ik overigens bij mijn Canon vaak doe is ISO200 of 400 vastzetten en 1/100s, als je dan op je object richt en dan je diafragma vastzet op f/25 dan zie je de EV -2 knipperen. Als je nu stapsgewijs je diafragma verlaagt zie je op een gegeven moment dat hij stopt met knipperen en dan heb je het juiste diafragma te pakken wat dan maximaal mogelijk is.


4. Techniek

Tja, het echte geheim van de smid ;-). Laat ik voorop stellen dat ik voor geen enkele foto beestjes verdoof, vergas, bespuit of wat meer zij. Alle foto's zijn levende beestjes zoals je ze in de tuin, langs de kant van de weg etc. vindt. Belangrijk om te weten is dat de meeste beestjes niet schrikken van flitslicht en geluid, maar enkel van (snelle) beweging. Neem dus de tijd om het object te benaderen. Na een paar keer oefenen zul je zien dat het een stuk makkelijker wordt. Daarnaast krijg ik vaak de vraag waar ik de beestjes allemaal vandaan haal. Het antwoord hierop is vrij simpel: in de achtertuin. Ga eens op het gras liggen en kijk eens heel goed om je heen. Je staat dan versteld wat er allemaal door dat gras loopt?..Idem voor planten en bloemen. Kijk maar eens goed.

5. Nabewerkingen

Ik schiet alle foto's in RAW, zodat ze eventueel beter te bewerken zijn. De workflow die ik hanteer is in grote lijnen telkens hetzelfde:

Conversie met Breezebrowser met alle instellingen op 'as-shot' met uitzondering van de saturation op 'mid-high' en de noise reduction op 'off'

- Ik pas de levels aan
- Ik zet de saturation meestal op +5
- Ik zet de contrast meestal op +5
- Ik pas USM toe op: 150%, 1,3 pixels, 0 treshhold
- Verklein de foto tot 750 pixels breed.
- Voeg de rode en de zwarte borders toe
- Voeg nog wat tekst toe.

Deze workflow pas ik toe op 80% van mijn macro's. In de andere gevallen moet ik nog wat shadow/highlight toepassen en/of een storend takje o.i.d. wegclonen.

Voor meer macro's kan je terecht op mijn website:

http://photoalbum.mario.org/album/index.php?cat=8

En nu maar posten die macro's !!!!!

---------------------------
(C) 2004 - Mario Suykerbuyk